“Ρίζες μακεδονικές” στην Οθωμανική Αυτοκρατορία και το Ανατολικό Ζήτημα…

Φεβρουάριος 2, 2018



Στους νεώτερους χρόνους, η Μακεδονία είναι μία πολυεθνική περιοχή. Στα τέλη του 19ου αιώνα και στις αρχές του 20ου, η Οθωμανική Αυτοκρατορία είχε περιέλθει σε καταλυτική κρίση. Το περιβόητο Ανατολικό …


Στους νεώτερους χρόνους, η Μακεδονία είναι μία πολυεθνική περιοχή. Στα τέλη του 19ου αιώνα και στις αρχές του 20ου, η Οθωμανική Αυτοκρατορία είχε περιέλθει σε καταλυτική κρίση. Το περιβόητο Ανατολικό Ζήτημα ήταν ο ανταγωνισμός των εθνικών κρατών της περιοχής για τη διεκδίκηση μεγαλύτερου μεριδίου από το κενό, που θα άφηνε η διαφαινόμενη κατάρρευση του “μεγάλου ασθενούς”.

Του Σταύρου Λυγερού

Το Μακεδονικό αποτελούσε μία από τις σημαντικότερες πτυχές του Ανατολικού ζητήματος. Προέκυψε από τον ανταγωνισμό της Ελλάδας, της Βουλγαρίας και της Σερβίας για τη διεκδίκηση μεγαλύτερου μεριδίου της πολυεθνικής Μακεδονίας μετά την απόσυρση της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας από την περιοχή.

Η διαμάχη μεταξύ Ελλάδας και Βουλγαρίας άρχισε μετά την ίδρυση της Βουλγαρικής Εξαρχίας (αυτονόμηση της βουλγαρικής ορθόδοξης εκκλησίας από το Οικουμενικό Πατριαρχείο) το 1870 και συνεχίσθηκε πιο έντονα μετά την ίδρυση της Βουλγαρικής Ηγεμονίας (1878). Ουσιαστικά αντανακλούσε την προσπάθεια των δύο χωρών να εδραιώσουν την θέση τους κυρίως στο κεντρικό και νότιο τμήμα της Μακεδονίας.

Στο πλαίσιο αυτό και η μία και η άλλη πλευρά προσπαθούσε να προσεταιρισθεί τους ρευστής εθνικής συνείδησης σλαβόφωνους που –μεταξύ άλλων– κατοικούσαν τότε στην περιοχή. Ο σημαντικότερος λόγος που πολλοί σλαβόφωνοι προσανατολίσθηκαν στην ελληνική εθνική ταυτότητα ήταν η παραδοσιακή πρόσδεσή τους στο Οικουμενικό Πατριαρχείο. Ο ανταγωνισμός αυτός προσέλαβε ένοπλη μορφή (Μακεδονικός Αγώνας) στις αρχές του 20ου αιώνα.

Τα όρια της (γεωγραφικής) Μακεδονίας

Μετά τους βαλκανικούς πολέμους (1912-13), η νότια Μακεδονία (περίπου 51,5% του συνόλου της γεωγραφικής περιοχής) προσαρτήθηκε στην Ελλάδα. Η βορειοδυτική (38,5% του συνόλου) προσαρτήθηκε στη Σερβία και η βορειοανατολική (9% του συνόλου) στη Βουλγαρία. Υπάρχει και ένα ελάχιστο ποσοστό (1%), που ανήκει στην Αλβανία. Τα ποσοστά αυτά προκύπτουν από μία συμβατική οριοθέτηση της (γεωγραφικής) Μακεδονίας, η οποία έχει επικρατήσει διεθνώς.

Σύμφωνα με αυτήν, τα όρια της γεωγραφικής Μακεδονίας είναι δυτικά η Πίνδος και τα σύνορα της Αλβανίας, ανατολικά ο ποταμός Νέστος νότια ο Όλυμπος και το Αιγαίο και βόρεια τα σύνορα με το Κοσσυφοπέδιο και την Σερβία. Λόγω της θαλάσσης και του Ολύμπου τα νότια όρια είναι σαφώς καθορισμένα. Τα βόρεια, όμως, άλλαζαν από εποχή σε εποχή με βάση την εκάστοτε διοικητική διαίρεση και τις αντιλήψεις κάθε εποχής.

Οι πληθυσμιακές ανακατατάξεις

Στο διάστημα 1913-1925 έγιναν μεγάλες πληθυσμιακές ανακατατάξεις, που ουσιαστικά άλλαξαν την εθνολογική σύνθεση της περιοχής. Οι ίδιες οι στρατιωτικές επιχειρήσεις ειδικά κατά τον Β’ Βαλκανικό Πόλεμο προκάλεσαν μετακινήσεις πληθυσμών.

Αργότερα, με την ελληνοβουλγαρική συμφωνία της εθελουσίας ανταλλαγής πληθυσμών, 55.000 κατά τεκμήριο Βούλγαροι εγκατέλειψαν την ελληνική Μακεδονία, συμπληρώνοντας το κύμα μετακίνησης πληθυσμών προς τη Βουλγαρία κατά τη διάρκεια της δεκαετίας του 1910. Αντιστοίχως, ήλθαν στην Ελλάδα ελληνικοί πληθυσμοί από τη Βουλγαρία.

Μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή και την ελληνοτουρκική συμφωνία για την ανταλλαγή πληθυσμών, η ελληνική Μακεδονία άδειασε από το τουρκικό στοιχείο. Σ’ αυτήν εγκαταστάθηκαν εκατοντάδες χιλιάδες προσφύγων από τη Μικρά Ασία. Το αποτέλεσμα ήταν ότι οι σλαβόφωνοι, που δεν είχαν ελληνική συνείδηση, να συρρικνωθούν δραστικά ως ποσοστό του συνολικού πληθυσμού.

Αργότερα, στη δεκαετία του 1940, λόγω του Εμφυλίου Πολέμου, ένας μεγάλος αριθμός Σλαβομακεδόνων που είχαν πολεμήσει με τον Δημοκρατικό Στρατό, όπως άλλωστε και πολλοί Έλληνες, κατέφυγαν στη Γιουγκοσλαβία του Τίτο.

Μετά και από εκείνο το κύμα έχουν απομείνει στην Ελλάδα αμελητέος αριθμός ατόμων με σλαβομακεδονική συνείδηση. Το αποδεικνύει η ανύπαρκτη εκλογική απήχηση που έχει το σλαβομακεδονικό «Ουράνιο Τόξο». ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΤΑ ΥΠΟΛΟΙΠΑ ΙΣΤΟΡΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΠΟΥ ΑΦΟΡΟΥΝ ΣΤΗ ΣΤΑΣΗ ΠΟΥ ΥΙΟΘΕΤΗΣΑΝ ΔΥΝΑΜΕΙΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΣΤΗΝ ΠΗΓΗ

Το διαβάσαμε εδώ

Διαβάστε περισσότερα...
ΕΠΙΣΗΜΑΝΣΗ
Ορισμένα αναρτώμενα από το διαδίκτυο κείμενα ή εικόνες (με σχετική σημείωση της πηγής), θεωρούμε ότι είναι δημόσια. Αν υπάρχουν δικαιώματα συγγραφέων, παρακαλούμε ενημερώστε μας για να τα αφαιρέσουμε. Επίσης σημειώνεται ότι οι απόψεις του ιστολόγιου μπορεί να μην συμπίπτουν με τα περιεχόμενα του άρθρου. Για τα άρθρα που δημοσιεύονται εδώ, ουδεμία ευθύνη εκ του νόμου φέρουμε καθώς απηχούν αποκλειστικά τις απόψεις των συντακτών τους και δεν δεσμεύουν καθ’ οιονδήποτε τρόπο το ιστολόγιο.